Publicaties


Bent U dat, God? Veertig zeer korte overpeinzingen over God ervaren, Uitgeverij Meinema, 2016

417534

Alle spreken over God begint bij ervaringen van God. Dat is kort gezegd de stelling die ten grondslag ligt aan dit boek. Het plan voor dit boek is ontvonkt aan allerlei interviews, boeken en columns waarin geloof tot onzin werd verklaard. Daar lees ik over ‘het ongerijmde, domme, onbewijsbare, spookachtige van al die geloofsartikelen’. Of over de vrees dat geloof uiteindelijk een plons in een ‘Oceaan van Onzin’ is.

Veel kritiek begrijp ik en deel ik tot op zekere hoogte. Menig vaag mystieke uitlating snap ik ook niet. Menige heldere, al te stellige bewering over God overigens nog minder. Van God weet ik niets zeker. Ik meen God te ervaren. Die ervaringen zijn hoogstpersoonlijk, fragmentarisch en niet zelden tegenstrijdig. Geloof in God berust op ervaringen van een werkelijkheid die zich niet zo ondubbelzinnig laten verwoorden als waarnemingen van de materiële werkelijkheid. Het is daardoor wankel, kwetsbaar, betwijfelbaar, maar daarom nog geen onzin. Ik wil mijn geloof niet verdedigen, wel wil ik er rekenschap van afleggen. Bewijsbaar is het niet, wel beleefaar. Net zoals liefde, beeldende kunst, muziek, poëzie. Het woord ‘waarheid’ is daar minder op haar plaats, eerder woorden als ‘geraaktheid’ of ‘betekenisvolheid’. Je schakelt het intellect hierbij niet uit, maar moet het toch vooral hebben van meer intuïtieve vermogens.

Ludwig Wittgenstein schreef ooit: ‘De eerlijke religieuze denker is als een koorddanser. Hij loopt, naar het schijnt, bijna alleen maar op lucht. Zijn bodem is de smalste die je je kunt voorstellen. En toch kan je er werkelijk op lopen.’ De smalle bodem waarop de gelovige kan lopen, daarover gaat dit boek.


U gaf mij schouders om ze op te halen, Veertig zeer korte overpeinzingen over angst en God, Uitgeverij Meinema, 2015

U gaf me schouders 2

‘God gaf mij schouders om ze op te halen.’ Een onvergetelijk zinnetje van de inmiddels vergeten dichter Adriaan Roland Holst.De woorden van Roland Holst vormen een fraaie omschrijving van het begrip ‘onverstoorbaarheid’. In dit boekje laat ik zien hoe geloof kan bijdragen aan het ontwikkelen van onverstoorbaarheid, in de zin van innerlijke rust.

Dit is een klein boek over een groot thema. Alleen al aan het formaat is te zien dat het geen theologische doorwrocht boek met wetenschappelijke pretenties is. Het is wel een doorleefd boek. Mijn jarenlange denken over het leven, over angst - die van anderen en van mijzelf - en over God liggen hierin vervat. Het formaat belooft ook niet dat alle angsten aan bod komen. De waaier aan mogelijke angsten is eenvoudig te enorm.

Dit boek gaat uit van een vooronderstelling: God redt niet, God overwint mijn angst niet. Wat doet God dan? Niets. In een vorig boek - U doet niets, want U bent God - heb ik dat inzicht nader uitgewerkt. Ik zet dit uitgangspunt compact uiteen in de eerste drie overpeinzingen van dit boek. Kort gezegd komt het hierop neer: Ik vertrouw op God, niet omdat Hij iets zou doen, maar omdat Hij ertoe doet. Hij is nabij en dat is voldoende. Hij redt mij niet van mijn angst, maar met Hem red ik het wel. 


Lof der eenzaamheid, Over een oude menselijke waarde, Uitgeverij Valkhof Pers Nijmegen, 2014

(tweede druk verschenen)

Stephan-de-Jong-Lof-der-eenzaamheid

De Hardangervidda is een van de grootste en meest verlaten hoogvlaktes van Europa. Zij ligt in het westelijke deel van Midden Noorwegen. Uitgestrekte kale vlaktes, kleine en grote meren, bergen op de achtergrond en heel veel stilte ... Als twintigjarige liftte ik door Noorwegen en belandde op de Hardangervidda. Ik besloot er een aantal dagen te blijven en zette mijn tentje op aan de oever van een kristalhelder meertje. Ik verveelde me niet en bracht mijn tijd door met lezen, wandelen, koken. Ook was ik bijna een halve dag bezig mijn sok, die in het ijskoude meertje was gevallen, op te vissen. In de nacht, in het licht van de middernachtzon, ontwaarde ik een kudde van ongeveer vijftig rendieren. Naast elkaar, als indianen op een heuvel, stonden zij mij te observeren. Daarna trokken zij zich in alle stilte terug. De wereld was vervuld van leegte. De drie dagen die ik op de Hardangervidda verbleef, ontdekte ik hoe fascinerend eenzaamheid kan zijn.

Mijn sympathie voor het thema eenzaamheid stamt waarschijnlijk uit die periode. Ik weet het niet meer. Wel weet ik dat het thema bij mij hoort. Ik verlang er niet naar eenzaam te zijn maar zou momenten van eenzaamheid niet kunnen missen. Eenzaamheid als lot lijkt me afschuwelijk, maar periodes van vrijwillig gekozen eenzaamheid beleef ik als uiterst heilzaam.


U doet niets, want U bent God, Uitgeverij Meinema Zoetermeer, 2014

(derde druk verschenen)

UDOETNIETS-PROEF4-1-1 copy

Het vriendinnetje van mijn dochter verongelukte. Veertien jaar nog maar. Domweg geschept door een auto. Alleen deze gebeurtenis al is voldoende om aan God te twijfelen. Waarom liet Hij die auto niet gewoon langs haar heen rijden? Elke dag zijn er duizenden van dit soort rampzalige gebeurtenissen. Duizenden keren per dag lijkt het verstandig om afscheid van God te nemen.

Maar ik kan dat niet. Omdat ik zijn aanwezigheid ervaar. Soms is die weldadig, soms weerbarstig. Maar ik kan niet om Hem een.

Hoe kan ik die rampen en God rijmen met elkaar? Sinds mijn nichtje van negentien overleed aan leukemie, ruim veertig jaar geleden, peins ik over deze vraag. Ik heb me erbij leren neerleggen dat ik de theologische eindjes niet aan elkaar kan knopen.

Maar soms helpen bepaalde inzichten. Eén van die inzichten is dat ik wellicht de gedachte moet loslaten dat God handelt in deze wereld. Daarmee bedoel ik: ingrijpen en sturen. Maar wat doet God dan? Niets dus. Dat zou wel eens van het hoogste belang kunnen zijn. 

Bekijk het interview op You Tube


De kleine weg & het grote geluk, Essays voor de ziel, Uitgeverij Skandalon Vught, 2011

(tweede druk verschenen)

De kleine weg & het grote geluk

Dit boek gaat over levensvragen van nu. Van alle tijden is de vraag naar een betekenisvolle invulling van het leven. Wat is onze identiteit? De recente kredietcrisis werpt de vraag op: Wat brengt mij een principiële levenshouding in tegenstelling tot een pragmatische? De actualiteit van het maatschappelijke leven komt in dit boek ook in andere vragen aan de orde. Hoe stel ik mij op tegenover politiek populisme, angst voor vreemdelingen en vragen rond topsalarissen en navenant hoge bonussen. Een andere categorie levensvragen die aan bod komt cirkelt rond het thema geluk. Hoe valt geluk te vinden in een niet zelden verraderlijk bestaan? Hoe ga ik om met vaak als snijdend ervaren kritiek op mijzelf? Hoe kan ik mijzelf staande houden in een leven waaraan het lijden en dood niet voorbijgaat? 

Dit boek gaat over levensvragen van nu en ook over denkbeelden uit de christelijke traditie. Welk 'oud licht' valt er vanuit deze traditie op actuele levensvragen? Steeds gaat het om begrippen van een theoloog of filosoof of uit de Schrift die deel zijn geworden van de christelijke traditie en hun waarde hebben bewezen.    

Bekijk de uitzending van de Nachtzoen (1) en de Nachtzoen (2)


Jezus de wijsheidsleraar, Uitgeverij Kok Kampen, 2008

1001004006145304

Heilige, goddelijke held, God zelf, zo werd Jezus lange tijd gezien. Een mens die geen mens was. In de kunst is hij eeuwenlang afgebeeld tegen een aardse achtergrond, maar met een onaardse uitstraling. Ook over de meest rauwe uitbeeldingen van zijn lijden ligt een bovenmenselijke gloed.

Sinds de Verlichting is er steeds meer aandacht besteed aan Jezus als werkelijke mens. Het historische bewustzijn nam toe en er begonnen biografieën over hem te verschijnen. Hoewel nu met beide voeten op de grond gezet, werd hij toch meestal afgebeeld als één van de groten der aarde, een genie, een religieus leider van formaat. Dat kwam voort uit het geloof van de biografen, hun idealistische vooronderstellingen en misschien ook hun angst om tegen de leer van de kerk in te gaan. Maar het had ook te maken met echte bewondering. Kennelijk kan de historische figuur Jezus na eeuwen nog mensen boeien en in zijn ban houden.

Bij mij is dat ook zo. Hoe meer ik me in de verhalen over hem verdiep, hoe meer ik onder de indruk raak van zijn visie, zijn originaliteit, bizarheid, geestelijke diepgang, zijn humaniteit. In dit boek richt ik mijn vizier op een bepaalde kant van Jezus die mij fascineert: zijn wijsheidsvisie. 


Diagnose kanker, Zoeken naar een weg, Uitgeverij Kok Kampen, 2007

1001004005438877

Hoe kunnen mensen, door kanker zo met de neus gedrukt op hun eindigheid, een weg vinden om verder te gaan, moed houden, het onontkoombare aanvaarden, het leven en de geliefden loslaten? Dat zijn spirituele vragen. Op die vragen bestaan geen kant en klare antwoorden. Ieder mens, ook iedere kankerpatiënt, is verschillend. Ieder zal moeten putten uit de eigen spirituele hulpbronnen. En ieder zal op ontdekkingstocht moeten gaan om nieuwe hulpbronnen te vinden.

Dit boek is bedoeld om het zicht op de eigen spiritualiteit te scherpen en om nieuwe spirituele hulpbronnen te helpen vinden. De gedachten en theorieën die naar voren worden gebracht, zijn niet als kant-en-klare recepten bedoeld. Er worden hier inzichten geboden die in de lange christelijke traditie hun waarde hebben bewezen. Het zijn geen oplossingen, maar hulpmiddelen. De lezer wordt uitgenodigd om, bij zichzelf te rade gaande, de houdbaarheid ervan te bepalen. Hopelijk worden de ervaringen van ziekte en verdriet, van moed en hoop zo binnen een wijdere horizon geplaatst, wat kan leiden tot meer innerlijke kracht of rust.



Christelijke spiritualiteit voor beginners, 7 wegen van wijsheid, Uitgeverij Kok Kampen, 2006

Christelijke-spiritualiteit-voor-beginners

Christelijke spiritualiteit ... Deze omvat een geschiedenis van 2000 jaar. In zoveel geuren en kleuren als er christenen waren. Nee, de pretentie om een compleet overzicht van christelijke spiritualiteit te bieden, heb ik niet. Verderop in dit boek staat dat een reis van duizend kilometer begint met één stap. Dit boekje is een eerste stap voor wie nieuwsgierig is naar christelijke spiritualiteit. Een eerste stap die bepaald is door mijn filter. En door mijn oogkleppen. U zult hier dus niet alleen van de christelijke spiritualiteit kennis kunnen nemen, maar ook van mijn vooroordelen en beperkingen.

Voor de opzet van dit boek heb ik gekozen voor een open, associatieve structuur: korte bespiegelingen, verhalen, citaten. Er zit een logische ordening en voortgaande lijn in, maar binnen een open en losse architectuur. In deze opzet weerspiegelt zich de overtuiging dat spiritualiteit - dat cirkelt om het hoge Geheim en meer praktijk dan theorie is - niet in een systeem te vangen is. 




Kruis en verzoening als bron van leven, Uitgeverij Kok Kampen, 2000

Kruis

Vissers, schriftgeleerden, tollenaars ... Zij ontdekten iets bijzonder in Jezus' sterven aan het kruis. Zij kwamen tot de conclusie dat Hij stierf 'voor ons'. Deze ontdekking had verreikende gevolgen. Het kruis werd zelfs het symbool bij uitstek voor het christelijk geloof. Wat hebben die gelovigen van toen ontdekt? Kunnen wij hun ontdekkingen naar onze moderne belevingswereld vertalen? Bevatten die ontdekkingen iets heilzaams voor ons?










Doordachte dwaasheid, Godsgeloof in de moderne cultuur, Uitgeverij Kok Kampen, 1997

Doordachte

Kan Gods bestaan worden bewezen? Het eerste hoofdstuk gaat in op deze vraag. De lezer wordt meegenomen op een oude, eerbiedwaardige toegangsweg tot God, namelijk die van de klassieke godsbewijzen. Kunnen zij een stevige intellectuele basis onder godsgeloof leggen? In de discussie hierover spelen oude kwesties een rol, maar ook nieuwere bijdragen vanuit de natuur- en menswetenschappen.

Leidt religieuze ervaring tot betrouwbare kennis van God? In het tweede hoofdstuk wordt de religieuze ervaring als toegangsweg tot God beproefd. Hierbij komen aan bod: de aard van religieuze ervaring, de kritiek van de projectietheorie, de 'hardheid' van religieuze kennis en de verhouding van ervaring en openbaring.

Waar is God te ervaren? Voortbouwend op het tweede hoofdstuk is het derde geheel gewijd aan deze vraag. Er wordt een excursie gemaakt langs plekken waarin mensen vindplaatsen van God hebben ontwaard. 

Is er ruimte voor God in het wetenschappelijke wereldbeeld? Dat is de vraag die centraal staat in hoofdstuk 4. 

Dit boek biedt een zwerftocht door het grensgebied van geloof en wetenschap. In een aantal schetsen probeer ik te laten zien hoe godsgeloof in onze moderne wetenschappelijke cultuur kan worden verantwoord.